Эдьиий Дора кэлэ сылдьан «Ханнык да сир кийиити 30 сыл кэннэ биирдэ “бэйэм оҕом” диэн билинэр, ылынар» диэбитин өйдөөн хаалбыппын. Оттон хаһыаппыт бүгүҥҥү дьоруойа Парасковья Григорьевна Никулина Абый сиригэр-уотугар кийиит буолан үктэммитэ 41 сыл буола охсубут. Онон Абый Далбар Хотуна диэн ааттаныан ааттанар.
Кинини кытта оскуолаҕа организатордыы сылдьан билсибитим. Тэҥ интэриэстээх, үлэлээх дьон улууска ыытыллар бүппэт элбэх тэрээһиннэргэ, мунньахтарга көрсөрбүт, кэпсэтэрбит. Онно кини билэрэ-көрөрө элбэҕин, санаатын холкутук аһаҕастык этэрин, бэйэтин наадатын туруорсан тиһэҕэр тиэрдэрин бэлиэтии, убаастыы көрөөччүбүн. Онон бүгүн кини туһунан үөрүүнэн киэҥ эйгэҕэ таһаарабын.
Парасковья Григорьевна Абый абыйдарын курдук сэргэх дьонноох нэһилиэккэ кэлэ түһээт бэйэ киһитэ буолбута. Бэйэлэрин курдук үлэһит кыыһы тута сөбүлээбиттэрэ. Ити 1985 с. этэ.
Туох барыта дьиэ кэргэнтэн саҕаланар
Кырачаан Паша 11 оҕолоох Нуораҕана бөһүөлэгэр олорбут дьиэ кэргэн улахан оҕолоро. Онон бииргэ төрөөбүттэригэр ийэ курдук буолуохтааҕа саарбахтаммат. Кыра эрдэҕиттэн оҕону кытта бодьуустаспыт киһи учуутал буолбута да буолар буолуохтааҕын курдук. «Аҕабыт наһаа элбэҕи ааҕар, барытын сурукка тиһэн иһэр киһи этэ. Студенныы сылдьан муспут араас бэлиэтээһиннэрин ааҕарбын астынар этэ. «Булт кɵрɵ» диэн тэттик кинигэтэ бэчээттэммитэ», – диэн аҕатын туһунан Парасковья истиҥник ахтар. Кыыспыт аҕатын батан, тылга, сурукка дьоҕурдааҕа. Нуучча тылын уонна литературатын учуутала буолбута ону туоһулуур.
Ийэтэ – ветеринар идэлээх Тамара Тимофеевна Стручкова, Герой ийэ, пенсияҕа тахсыар дылы дайааркалаабыта. Аҕата – Григорий Александрович Стручков, тутуу биригээдэтин салайааччыта, Саха Республикатын үтүɵлээх тутааччыта этэ.
«Дьоммут сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри үлэ. Оҕолор куруутун бэйэбит дьаһанан олоробут. Сарсыарда оскуолаҕа барарбытыгар дьиэ үлэтин барытын оҥоробут. Дьиэ толору бэрээдэк. Оччолорго ороммут барыта тимир орон, элбэх оонньуур суох этэ. Биһиги ɵтɵх оҕолоро лапталаан, тустан, сасыһа оонньоон күммүтүн барыырбыт. Бастакы телевизор, холодильник биһиэхэ баар этэ. Бары мустан киинэ кɵрɵрбүт. Наар сэриилээх киинэни кɵрɵн куттанан, ытаһан биэрээччибит. Ийэлээх аҕабыт ВДНХ иккиэн сылдьыбыттара. Ол саҕана путевканы бастыҥ үлэлээхтэргэ биэрэллэр этэ. Сайынын кирпииччэ бɵҕɵтүн үктээн, атыылаан куоракка оскуола баһаарыгар таҥас атыылаһа киирээччибит. Улаатан баран сайынын дайааркаҕа кɵмɵлɵһɵр этибит. «Мыраан», «Өтɵх сайылык», «Чаачыгый» сайылыктарга сайынын дайааркалаан харчы ɵлɵрɵɵччүбүт.
Биһиги дьиэбитигэр үгүс элбэх хоноһо, ыалдьыт сылдьар этэ. Олимпийскай чемпионнар Роман Дмитриев, Павел Пинигин хонон ааспыттара, мунхалаабыттара, оскуола оҕолорун кытта кɵрсүһүү тэрийбиттэрэ. Ийэбит пенсияҕа тахсан баран кулуупка үлэлээбитэ. Артистары түһэрэр, хоннорор эмиэ проблема буолааччы. Биһиги дьиэбитигэр элбэх артыыс сылдьан ааспыта. Гаврил Колесовы ɵйдүүбүн. Ийэбит ыалдьан медцентрга сытар кэмигэр, кини эмиэ эмтэнэ сылдьан, кɵрɵɵт тута билбит этэ.
Аҕабыт кэнсиэрбэ бааҥкатыттан сахалыы бастыҥа, илин кэбиһэр оҥорор этэ, ийэбит ону оҕуруонан киэргэтээччи. Нуораҕана ырыаһыттара, тойуксуттара бары кэппит буолуохтаахтар. Ийэбит күрүчүɵгүнэн сэлээппэлэри, саҕалары, орон киэргэллэрин баайара. Ону күһүн киирэн «Тысячи мелочей» маҕаһыын иннигэр туран атыылыырбыт. Өссө отонноон туттарабыт.
Билигин дьоммут олохторун оҕолоро, сиэннэрэ салгыыллар. Наһаа үчүгэй кийииттэр, күтүɵттэр, сиэннэр, хос сиэннэр Саха сирин араас муннуктарыгар, Махачкала, Москва, Бангкок куораттарга олороллор, үлэлииллэр. Улахан аймах угэстэрдээхпит. Ол курдук, оскуоланы бүтэрэр оҕолорбутугар стипендия олохтуубут, Кыайыы күнүгэр тыыл ветераннарыгар бэлэх оҥоробут, «Свеча памяти» акцияны сиэннэрбитин мунньан кэпсиибит, улууска, нэһилиэккэ ыытыллар мероприятиеларга куруук спонсордыыбыт. Дьоммут үтүɵ ааттарын түһэн биэрбэккэ дьулуһабыт. Аймаҕынан мустабыт. Сана дьылга, дьахтар күнүгэр бэлэх бэрсэбит, айылҕаҕа, отоҥҥо бары бииргэ сылдьабыт.
Аҕабыт аатынан уулусса арыллыбыта. Герой ийэлэри үйэтитэр «Дьоруойдар сквердэригэр» ийэбит хаартыската баар. Дьоммут киэҥ-холку майгылаахтара. Ордук ийэбит олус сымнаҕас этэ. Кыыһыралларын олох кɵрбɵтɵхпүт, истибэтэхпит. Күндү дьоммут баҕарбыт баҕаларын, санаабыт санааларын ситэрэн, иллээхтик-эйэлээхтик олорорго дьулуһабыт», – диэн Прасковья Григорьевна дьонун туһунан олус сылаастык ахтан суруйар.
Абыйтан — Европаҕа
Абыйтан Европаҕа күүлэйтэн атыҥҥа тиийбит урут да, билигин да ахсааннаах. Оттон Парасковья Григорьевна үөрэнээччилэриттэн тиийэн тураллар.
Кини учуутал, тэрийээччи быһыытынан биир уратытынан оҕолорун, үөрэнээччилэрин сайыннара, сири-дойдуну көрдөрө араас тэрээһиннэргэ кытыннара, айаҥҥа-сырыыга сырыттанара үөрэтэрэ буолар. Ол да иһин Абый нэһилиэгин оҕолоро киириилээх-тахсыылаах, кэлиилээх-барыылаах, тустарын аһарына үөрэнэр дьон буолан таҕыстахтара.
Парасковья Григорьевна олох эдэр эрдэҕиттэн, үлэтин саҥа саҕалыыр кэмнэриттэн оҕолору араас күрэхтэргэ кытыннара Дьокуускай куоратынан, араас улуустарынан илдьэ сылдьар эбит. Таарыччы бэйэтин дойдутугар — Нуораҕанатыгар таһааран, дьиэтигэр-уотугар ыалдьыттатан, күүлэйдэтэн оҕолору сааратара. Марина Николаевналыын Тааттаҕа Улуу Ойуунускай 100, 110 сааһыгар оскуола оҕолорун илдьэ сылдьыбыта, культурнай, спортивнай тэрээһиннэргэ кытыннарбыта.
2009 сыллаахха Уус-Алдаҥҥа Олоҥхо ыһыаҕар кыттыбыттара. Салгыы Норуоттар икки ардыларынааҕы «Дети Азии» спортивнай оонньуулар культурнай программатыгар эмиэ кыттан, сэргэхсийэн, элбэх доҕордонон, сайдан кэлбиттэрэ.
Дьиэлэрин тэлгэһэлэриттэн ырааппатах, сири-уоту көрбөтөх хоту дойду оҕолорун, киин улуус, республика оҕолоруттан туох да итэҕэһэ суох гына бэлэмнээн итинник улахан таһымнаах тэрээһиннэргэ тэрийэн ыытар судургу дьыала буолбатаҕа биллэр.
Оттон былырыын фольклор ансаабылын оҕолорун илдьэ коллегата Варвара Черемкиналыын Ураһалаах оскуолатын үөрэнээчилэриниин, салайааччылара Альбина Соломовалыын Москва — Санкт Петербург маршрутунан «Таланты России» норуоттар икки ардыларынааҕы фестивальга баран, ситиһиилэнэн, кыайан-хотон кэлбиттэрэ, атын сиргэ ынырыы бөҕө туппуттара
Владимир Афанасьев: «Оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэрбэр республикам араас улуустарын, аан дойду куораттарын көрдөрбүт, кэрэ эйгэҕэ интэриэһи үөскэппит тапталлаах учууталбар Парасковья Григорьевнаҕа махталым муҥура суох. Кини салайыытынан, тэрээһининэн «Хотугу сулус» телеакадемия күрэҕэр кыттыбытым.
В.П.Ларионов аатынан XV республикатааҕы «Инникигэ хардыы» конференцияҕа кыттыбыппын сылаастык саныыбын. «Аан дойду цивилизацията» диэн проегынан Саха сирин араас улуустарыттан «Хотугу сулус» эдэр корреспонденнара 15 оҕо буолан, ону кытта Алеша Слепцовтуун Москва – Дрезден – Венеция – Флоренция – Пиза – Рим – Ватикан – Зальцбург – Вена – Краков – Москва диэн маршрутунан евротурга элбэҕи көрөн—истэн, үлэлээн, үөрэнэн, билиибитин хаҥатан кэлбиппитин билигин да итэҕэйбэт курдукпун. Илэ харахпынан Москваны, Европа 6 дойдутун – Польшаны, Белоруссияны, Чехословакияны, Австрияны, Германияны, Италияны көрөн, үөрэтэн кэлбиппит билигин санаатахха, остуоруйа дойдутугар холоонноох сырыылар эбит».
Ыра санааны олоххо киллэрэн
Биһиги оскуолабытыгар «Аймахтар ааҕыылара» быстыбакка ыытыллыбыта, быйыл, 13-с сыла. Бу бырайыагы улууска аан маҥнайгынан олоххо киллэрэн атын оскуолалары кытта күөртээбит киһинэн Парасковья Григорьевна буолар.
Улуус бары оҕото сыл ахсын күүтэр «Коммунарские сборы» оонньуулара эмиэ Григорьевна Жанна Егоровналыын толкуйдара, кинилэр чэпчэки илиилэринэн, сытыы өйдөрүнэн саҕаламмыт тэрээһин. Аан маҥнайгы коммунарскай сбордар кэлин гимназия директорынан үлэлээбит Гаврил Атласов оскуолаҕа үөрэнэр кэмигэр буолбута. Ону кини куруутун астына ахтар буолара.
Анна Чиркова: «Парасковья Григорьевна өр сылларга оскуола иитэр үлэтин салайбыта. Олус кэпсэтиилээх, ылыннарыылаах тыллаах салайааччы быһыытынан биллэрэ. Кылаас салайааччыларын үтэн-анньан элбэх күрэхтэргэ, көрүүлэргэ, ааҕыыларга кытыннарбыта.
Агро-хайысхалаах үлэни эмиэ Парасковья Григорьевна саҕаласпыта. Сонун күрэхтэргэ, конференцияларга тиһигин быспакка кыттары ситиспитэ. Оҕолорбут ситиһиилэрэ үксээбитэ. Оскуола үлэтэ бүттүүн республикаҕа биллибитэ. Агро куруһуоктары сатабыллаахтык дьаһайан үлэлэппитэ».
Парасковья Григорьевна хас биирдии оҕо ситиһиилээх, туохха эрэ кыттыылаах буолуохтаах диэн санаанан салайтарара. Оҕолор айар киэһэлэрин тэрийии – бу эмиэ киниттэн саҕаламмыт үлэ. Ити бырайыак түмүгэр убайдыы-бырааттыы Володя, Ганя Афанасьевтары таптыы көрөрбүт. Виктория Слепцова үлэлэрин, уруһуйдарын умнубаппыт, Павлик, Петя Черемкиннар ырыаларын астынарбыт, Валюша Слепцова ийэтинээн тикпит, оҥорбут айылҕа матырыйаалынан оҥоһуктарын, сыанаҕа ыллыы тахсарын сэргиирбит. Оттон Надя Слепцова-Надина Эльпис уонна Алексей Слепцов биһиги улууспутун улахан кэнсиэрдэргэ ааттатар ырыаһыттар буолан таҕыстылар.
Парасковья Григорьевна бу бырайыагар элбэхтэ көмөлөспүт, сэргээбит, сүбэлээбит дириэктэрэ Анна Афанасьевна Томскаяҕа билигин да махтанар.
Саҥалыы санаанан
Парасковья Григорьевна төһө да бириэмэтэ суох үлэҕэ сырыттар, кини тыыла, хаххата – дьиэ кэргэнэ, холоонноох доҕоро, кэргэнэ Пантелеймон Пантелеймонович Никулин уонна уола Гриша буолаллара. Кэлин, уоллара ыал буолан, сиэннэр кэлэннэр, кинилэр олохторун сырдаталлар, саҥалыы тыыннаатылар.
Аймаҕы барыларын түмэр бас-көс киһилэрин тумус туттар эдьиийдэр-балыстар, убайдар-бырааттар элбэхтэр. Билигин кинилэр көмөлөрө – санаа үөрүүтэ.
Парасковья Григорьевна күүстээх санаатынан, олоххо дьулуһуутунан ыарахаттары киэр кыйдаан саҥа күнү көрсөр. Баһаатай үлэтэ хара баһаам. Билигин да хас сарсыарда аайы тапталлаах оскуолатыгар тэбинэ турар.
Киниэхэ баҕарабыт чэгиэн туругу, доруобуйаны, өссө да өр сылларга айа-тута, үлэлии-хамсыы, дьон махталын ыла сырыт! Уҥа өттүгэр уруйдан, хаҥас диэки айхаллан!
Парасковья Григорьевна олоххо киллэрбит бырайыактара билигин да сыл ахсын ыытыллаллар:
- Проект «Спасибо, ветераны, за счастливое детство наше!»
- Проект «Творческие вечера учащихся»
- Проект «100 добрых дел юбилею школы»
- Авторская программа «Воспитание школьников через культурно-эстетический центр «Дьүкээбил»
- Проект «Аймахтар ааҕыылара»
Наҕараадалара
2006 – Почетная Грамота МО РС(Я);
2008 – Отличник образования РС(Я);
2013 – звание «Почетный работник общего образования РФ»;
2015 – нагрудной знак «За вклад в развитие культуры Абыйского улуса»;
2017 – Почетная грамота Главы муниципального района «Абыйский улус (район)»
2019 – нагрудной знак «За вклад в развитие Союза агрошкол РС(Я)»;
2020 – нагрудной знак Абыйской СОШ «Сердце отдаю детям»;
2023 – нагрудной знак «Почетный гражданин Абыйского наслега»;
Анастасия СОРОКОУМОВА.