Муҥурдаах нэһилиэгэр Аҕа баһылык 2025 сыллааҕы отчуота буолан ааста. Мунньахха саала иһэ толору киһи мустубут. Отчуоту ааспыт күһүн талыллыбыт баһылык Александр Новиков оҥордо. Буолбут үлэ слайдаҕа көстөн испитэ дьон интэриэһин тарта.
«Муҥурдаах нэһилиэгэр 104 хаһаайыстыбаҕа 326 киһи олорор. Нэһилиэкпитигэр 7 араас тэрилтэ үлэлии-хамсыы олорор. Уопсайа 101 үлэһит баар.
Отчуоттуур, 2025 сыл иһинэн, 420 тонна от оттонно, 65,700 тн үүт ыанна, 28,100 тн. эт туттарылынна, 1,989 тн. – хортуоска хостонно, 2,815 тн. оҕуруот аһа хомулунна.
Демография чааһыгар 2025 сылга 5 киһи суох буолбут, 1 оҕо төрөөбүт. Көһөн барыы сыл ахсын кыралаан баар. Эдэр ыччаттар көһүүлэрин сүрүн биричиинэтэ – интернет суоҕа буолар.
Сир туһунан эттэххэ генбылааҥҥа үлэ бара турар. 214 кадастровай учуокка турар сирдэр ревизиялара оҥоһулунна, 124 сир учаастага дьиэ-сир чааһынай бас билиигэ сылдьар, 37 тэрилтэ сирэ баар, муниципальнай бас билиигэ 28 сир учаастага баар. Онтон 2025 сылга ыһыах сирэ, Чирковтарга анаммыт музей дьиэтин сирэ уонна 4 суол сирэ докумуоннаннылар. 7 докумуона суох олорор дьиэлэр кадастровай учуокка турдулар.
2025 сылга минерализованнай полосаҕа үлэ салгыы ыытылынна. Бу үлэ быйыл эмиэ салҕаныа. Манна дьаһалта тракторын үлэлэтэр.
Мелиорация өттүгэр, бөһүөлэк аттыгар — 3 муоста, Буурхаайбыкка – 2 муоста оҥоһулунна. Оҕо Күннээтин уутун түһэрэр үлэ барда.
Эбии дохуот киллэриниигэ социальнай хантыраагынан 3 киһи көмө харчытын ылан туһанна. Килиэп буһарыытыгар уонна дьону тиэйиигэ 1-дии самозанятай дьон үлэлиир.
Нэһилиэк сыллааҕы бюджетын көрүүтүгэр улахан өттө тыа хаһаайыстыбата сайдыытыгар улахан болҕомто ууруллар. Ынах сүөһү ахсаана – 98 төбө, ол иһиттэн ыанара – 52 төбө; сылгы ахсаана – 219 , ол иһиттэн биэтэ – 126 төбө. Куурусса ахсаана – 80. 8 кэтэх хаһаайыстыба сүөһү иитиитинэн дьарыктанар. Нэһилиэнньэҕэ үүт-сүөгэй, арыы атыылаан 1 бааһынай хаһаайыстыба дьарыктанар. Билигин бурдук, комбикорм аҕалтарарга үлэлэһэ сылдьабыт. Дьаһалта тракторы үлэлэтэн сүөһү иитэр дьоҥҥо от тиэйиитигэр өҥө оҥорор уонна заправканан эмиэ хааччыйабыт.
Соҕотох олорор уонна доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо иһэр мууһунан хааччыйыы, кырдьаҕастар дэкээдэлэригэр араас тэрээһиннэри тэрийэн, саҥа дьылга үлэтэ суох дьон оҕолоругар бэлэх оҥоруута традицияҕа кубулуйда. Нэһилиэк оҕуруот аһын үүннэриитинэн утумнаахтык дьарыктанар.
Сыл ахсын олохтоохтору горючайынан хааччыйыы үлэ барар. Былырыыҥҥы курдук, тарированнай горючай испиэһэгэ 2 урбаанньыкка туолан, бары суруйтаран олороллор.
Нэһилиэк сэбиэтигэр урукку созывка 5 депутат талыллан үлэлээтэ.
2025 сылга ППМИ киирсэн «Сквер Памяти» саҥардылынна, тупсарылынна. Быйыл эмиэ программаҕа киирдибит. 2,5 мөл. республикаттан субсидия кэлэр буолла. Авиаплощадка күрүөтүн уларыйыытыгар үлэ барыа. Маны таһынан, нэһилиэнньэ дьонуттан көмө харчы хомуллан түмүктэниэ.
Ритуальнай услугаҕа материал аҕалыытыгар Якутопторг тэрилтэтин кытта үлэлэһэбит. Ону таһынан, наадалаах бородууктанан хааччылла олоробут. Оптова өттүнэн нэһилиэккэ 2 оператордаахпыт.
Сыл ахсын ууннан хааччыллыы, уулуссаны уотунан сырдатыы үлэлэрэ бараллар. Дьону үлэлэтии, өрөмүөн оҥоруу, запчасть, үп-харчы булуута. Ол курдук, былырыын 45 устуука саҥа уличнай светильниктар ылыллыбыттара.
2025 сылга 4 территориальнай общественнай самоуправление тэрилиннэ (ТОС). 1 ТОС аҕам саастаахтарга, 3 ТОС – түөлбэнэн буолаллар. Бу программа иһинэн элбэх граннар, харчылар оонньонор буолан эрэллэр. Манна элбэх үлэ барара былааннанар, общественнай тэрилтэлэр саҥаттан сөргүтүллүөхтэрэ, салгыы үлэлиэхтэрэ.
Сүрүн боппуруос сирбитин ситэ тоҥорбокко улахан хаар түһэн кыстыкка кэккэ ыарахаттары оҥордо. Сылгылар кыстыылларыгар куһаҕаны үөскэттэ. Ефим Васильевич Ребров элбэх оту оттоон бу ыарахан кэмҥэ улахан көмөнү оҥорбутун тоҕоһолоон бэлиэтиэххэ наада. Нэһилиэнньэ аатыттан киниэхэ махталбытын биллэрэбит.
Быйыл нэһилиэкпит 100 сыла, оскуолабыт тэриллибитэ — 95 сыла. Онон элбэх үлэ бара турар. Сарсыардабыт онон саҕаланар буолла», — диэн Аҕа баһылык Александр Новиков дьон иннигэр сиһилии отчуот оҥордо.
Суругунан боппуруостар киирбиттэригэр маннык эппиэт биэрдэ:
— Көмүсчүттэр нолуок төлүүллэр дуо?
- Федеральнай өттүттэн көҥүллээх биһиги территориябытыгар 1 докумуоннаах “Чараҥнар” – диэн көмүс тэрилтэтэ үлэлии турар. Саҥа Сиэҥҥэ 5 сылга көҥүл ылан олороллор. Ити сиргэ баран көрөн-истэн, кэпсэтэн кэлбиппит. Куоракка командировка саҕана бара сылдьан Чурапчыттан төрүттээх салайааччыларын эмиэ көрсүбүтүм. Биһиги нэһилиэкпититтэн төрүттээх 1 киһи үлэлии сылдьар уонна биир киһи үлэлии сылдьан АБДь-га баран, хомойуох иһин, суох буолбута. Үлэлиир сирдэригэр тиийэ сырыттахпытына элбэх кэпсэтиилэр барбыттара, айылҕаҕа буортуну оҥоруу тиэмэтигэр эмиэ. Сибилигин барыта ыраас, барыта бэрээдэк. Төттөрүү көмүү, хомуйуу утарынан баран иһэр дииллэр эрээр, кыһыҥҥы кэм буолан ону хонтуруоллааһын сатамньыта суох, сайын баран көрүөххэ наада. Нолуок төлөбүрүн боппуруоһугар үлэни эмиэ ыыта сатыахпыт, былааннар бааллар.
- Көмүс сууйбут ууларын резервуарга тоҕоллор ду эбэтэр мээнэ ыһаллар ду?
- Бу боппуруоска үлэлии сылдьар кэмнэригэр бэрэбиэркэ эрэ түмүгүнэн эппиэттиэххэ сөп. “Охрана Природы” тэрилтэҕэ сурук ыытыахпыт.
- Кулунчуктар тоҕо өлөллөр, өлбүт кулунчуктартан анализ ылыллар дуо, туох биричиинэттэн өлөллөрө биллэр дуо?
- Уопуттаах сылгыһыттары кытта кэпсэтии ыытыллыбыта бу тиэмэҕэ. Кинилэр быһаарыыларынан биричиинэ сиир отторугар, кини хаачыстыбатыгар сытар. Чугастааҕы күөл ото барыта боруу буолла. Ону урукку курдук маска туруоран оттообоппут, от ситэри хаппат, сир оҥоруута барбат, ол иһин убаһалар чаастатык өлөр буоллулар диэн быһаараллар. Сылгы соҕоон отунан аһыыра ордук, онон бэйэ-бэйэни кытта оту атастаһыы үлэтин ыытыахха наада. Кэлэр сыллартан сылгы-сүөһү иитиитинэн дьарыктаныы боппуруоһа сытыытык турдаҕына эрэ үптээх-астаах буоларбыт быһаарыллар.
- Балык тоҕо суох буолла?
- Балык тахсыыта улуус үрдүнэн мөлтөөтө. Уу-хаар содула да буолуон сөп, ханна эрэ да хаайыллыан сөп.
А.Н. Никулина:
– Александр Константинович үлэҕин үчүгэйдик саҕалаатыҥ. Муус, хаар да субуотунньуктара буоллун, муоста тутуута да буоллун, кылаабынайа дьон олоҕун чэпчэтэр, көмөлөһөр, социальнай боппуруостарыгар сүрдээх боччумнаахтык уонна болҕомтолоохтук сыһыаннаһан үөртүҥ. Билигин ыарахан быыһык кэмҥэ олоробут. Оннук кэмҥэ бэйэ-бэйэҕэ көмөлөһүү, сомоҕолоһуу саамай кылаабынай боппуруос буоларын бары өйдүүбүт. Аны туран бу түспүт хаарбыт аны саас хаһан ууллан, хайдах барара биллибэт. Онон уулуссаларга водоотвод оҥоруохха наада. Дьиэлэр олбуордарыгар уу киирэр, дьиэлэри буорту гынар. Онон сааскы уу барыытыгар болҕомто ууруохха. Уонна бырааспыт үлэтин быһаарыахха наада. Олох саамай тыын боппуруоспут 5-сылын биир миэстэҕэ турар. Докумуоҥҥа эрэ быраастаах аатырабыт.
Мунньах кэмигэр мантан да атын тустаах дьоҥҥо кыһалҕалаах боппуруостар, сылгы иитиитэ, тыа хаһаайыстыбатын тула, үбүлүөйгэ бэлэмнэнии чааһыгар элбэх кэпсэтии барда.
“Кыаллыбат, туох да табыллыбат дии олордохпутуна туох да сатаныа суоҕа. Ол кэриэтэ боруобалыахха. Сатамматаҕына сатамматын. 10-с сырыыга сатаныа буоллаҕа. Харса суох түһүнэн иһиэххэ. Сылгыны чыбаагыга да таһаардахха бэрт буолуо этэ, сайдыы онон да кэлиэн сөп. Бары түмсэн сомоҕолоһон, түмсэн, сүбэлэһэн үлэлээтэхпитинэ кыайтарбат кыайтарыа”, — диэн, кэлэн барбыт дьоҥҥо ситиһиилэри, доруобуйаны баҕаран баһылык оччуотун түмүктээтэ.
Кэлбит дьон оччуоту астынна. Инникигэ эрэллээх кулууп дьиэттэн таҕыста.
Анастасия Сорокоумова, Сыаҥааннаах.