Дойду Президенэ Владимир Путин сорудаҕынан, 2025 сыл тохсунньу 1 күнүттэн «Култуура земскэй үлэһитэ» бырагыраама олоххо киирбитэ. Бырайыак сүрүн соруга — сэлиэнньэҕэ үлэлиир култуура эйгэтин исписэлиистэрин элбэтии.
Бу саас улууска Култуура күннэригэр ыытыллыбыт тэрээһиннэргэ кинини бэлиэтии көрбүтүм. «Хоп» курдук саҥалаах-иҥэлээх кыыс тэрээһин арыллыытын ыытыспыта. Хомуска оонньоон, оһуохайдаан, бэрт сэргэх саҥа киһи баара. Аны спортивнай «Квест-тимбилбинг» күрэххэ бииргэ түбэспиппит. Онно хамаанданы бэйэтин тула түмэн, ыйан-кэрдэн, дьаһайан, оонньууга кыайыылаах тахсыбыппыт. Хаһыаппыт бүгүҥҥү дьоруойа кини – Оҕо искусствотын оскуолатыгар «Земский работник культуры» федеральнай программанан кэлэн үлэлии сылдьар Алена Голикова.
Ырыа кэрэ эйгэтигэр уһуйар айан
– Нарын тойуктаах Найахыттан Абый үрүҥ көмүс кытылыгар диэри саха киһитэ ырыалаах-тойуктаах, айылҕаттан айдарыылаах, кэрэни сэҥээрэр дууһалаах. Былыр-былыргыттан дууһаны уулларар ырыатынан, тойугунан аатырбыт Уус Алдан Найахы нэһилиэгиттэн төрүттээх буоламмын, мин оҕо сааспыттан ырыа эйгэтин кытта сибээстээхпин. Музыка – мин олоҕум күүһэ уонна сүрүн анала.
Идэҕэ бэриниилээх 15 сылым
Мин айар уонна педагогическай суолум 2011 сыллаахха Дьокуускайдааҕы культура уонна искусство колледжын ситиһиилээхтик бүтэриэхпиттэн саҕаламмыта. Үлэҕэ маҥнайгы хардыыбын Чурапчы улууһун Мугудай нэһилиэгэр музыка учууталынан саҕалаабытым. Ол күнтэн ыла 15 сыл оҕолору, улахан дьону ырыаҕа уһуйа сылдьабын. Бу кэм иһигэр музыкаҕа бэриниим сылтан сыл күүһүрэн эрэ истэ, идэбин өссө дириҥник таптаатым.
Хоту сир истиҥ көрсүүтэ
2025 сыл мин олохпор улахан уларыйыыны уонна саҥа кэрдиис кэми арыйбыта. Ол курдук «Земский работник культуры» программаҕа киирсэн, Белай Гора бөһүөлэгэр Оҕо искусствотын оскуолатыгар музыка учууталынан ананан кэлбитим.
Абый улууһун кэрэ айылҕата, аһаҕас дьоно-сэргэтэ олус истиҥник көрсүбүттэригэр, ылыммыттарыгар ис сүрэхпиттэн улахан махталлаахпын. Хоту сир тыйыс, тымныы айылҕалаах да буоллар, манна олорор дьон кута-сүрэ олус сылаас, сырдык.
Аны туран оскуолабытыгар мин кэлиэм эрэ иннинэ хапытаалынай өрөмүөн оҥоһуллан, үлэлиир усулуобуйабыт олус үчүгэй.. Маннык эйгэҕэ үлэлиири дьолунан ааҕабын. Бастаан кэлэрбэр олорор дьиэбин-уоппун бэлэмнээбиттэр этэ. Билигин куортамнаһан олоробун.
Артыыс эрэ буолбакка, сыана толору маастара
Оҕолору араас өттүнэн арыйыы – иннибэр турар соруктартан биирдэстэрэ. Оскуолабытыгар ыллыан баҕалаах, ырыа кэрэ эйгэтигэр уһуйуллуон баҕарар оҕо ахсаана элбэҕиттэн олус үөрэбин, өссө күүскэ үлэлииргэ кынаттанабын. Бэйэм үлэбэр оҕону ырыаһыт эрэ быһыытынан хааччахтаабакка, кинини сыанаҕа тутта-хапта сылдьарын таһынан, айар дьоҕурун араас өрүттэрин арыйарга дьулуһабын.
Ол иһин иитиллээччилэрим бэйэлэрин ырыаҕа эрэ буолбакка, сыана кэпсээннээх ыытааччытын (ведущай), кэнсиэр сценариһын уонна тэрээһин салайааччытын (организатор) быһыытынан холоноллоругар күүс-көмө, сүбэ-ама буолабын. Оҕо бэйэтэ сценарий суруйан, кэнсиэр хаамыытын тэрийсэн, сыанаҕа саҥаран-иҥэрэн бардаҕына, кини ис кыаҕа өссө арыллар. Саамай ураты долгутуулаах түгэнинэн урут хаһан да ыллаабатах, киэҥ сыанаҕа тахсыбатах оҕолор маҥнайгы үктэли оҥороллоро буолар. Оҕолорум ис кутталларын киэр кыйдаан, бэйэлэригэр итэҕэйэн, көрөөччү иннигэр тахсан, маҥнайгы ырыаларын толороллоругар бэйэм оҕолорбунааҕар долгуйабын, ис сүрэхпиттэн үөрэбин. Түмүгэр кинилэр үөрбүт харахтарын, ситиһиилэрин көрөн, киэн туттабын.
Бу үөрэх дьылыгар ситиспит сэмэй, ол эрээри суолталаах ситиһиилэрбит хас биирдиибитин үөрдэллэр уонна саҥа үктэллэргэ сирдииллэр. Ол курдук, оҕолорум улуус иһинэн ыытыллыбыт «Таланты Индигирки», «Голос – Дети Абыя» куонкурустарга ситиһиилээхтик кыттыбыттара.
Махтанабын
Ситиһиилэрбит тулалыыр дьонум өйөбүллэринэн, итэҕэллэринэн кэлэллэр. Күүстээх, истиҥ кэллэктиип сылаас сыһыана, куруутун сүбэ-ама буолаллара, туох баар кыһалҕаҕа көмөлөһөллөрө биир санаанан салайтарар күүстээх хамаанда туоһута.
Ону тэҥэ улуустааҕы култуура управлениятыгар улахан махталбын тиэрдэбин. Кинилэр саҥа сүүрээннэри, былааннары куруук өйүүллэр, онон үлэлиирбитигэр толору кыаҕы биэрэллэр. Бу барыта холбоһон, Абый сиригэр ырыа-тойук өссө күүскэ дуорайарыгар, ыччат олоҕун сырдата турарыгар тирэх буолар.
Людмила Новикова, Оҕо искусствотын оскуолатын дириэктэрэ: Алена Петровна вокал кылааһын учуутала. Быйыл бу кылааска олус элбэх оҕо үөрэннэ. Оҕолор учууталларын сөбүлүүллэр аҕай. Куонкурустарга кыттаннар, оҕолоро ситиһиилэнэллэриттэн төрөппүттэр үөрэллэр, махтаналлар. Ордук чуолаан, Вика Зубованы, Ваня Слепцову, Радмир Прокопьевы, Арсен Стручкову кытта дьарыктарын бэлиэтиэххэ сөп. Бу оҕолортон Ваня Слепцов «Абыйчаана» образцовай үҥкүү ансаамбылыгар дьарыктанар. Быйыл Дьокуускайга ыытыллыбыт кэнсиэргэ кыттан, көрөөччүлэр куттарын тутта. Бу Алена Петровна үлэтин түмүгэ.
Маны таһынан гимназияҕа муусука уруоктарын ыытар. Бэйэбит оскуолабытыгар Аграфена Семеновна Глушагы кытта хорга эмиэ дьарыктыыр. Онон күн солото суох үлэһит киһи. Уопсайынан, барытыгар актыыбынай позициялаах диэн бэлиэтиибит.
Ити курдук, быйыл искусство оскуолатыгар музыка учууталынан ананан кэлэн, Алена Петровна бастакы үөрэх сылын таһаарыылаахтык, өрө көтөҕүллүүлээхтик түмүктээбит. Киһи үөрэ истэр. Идэтин чахчы таптыыр, сөбүлүүр, астынар киһи ситиһиилээх буолара саарбаҕа суох. Аленаҕа үрдүк тахсыылары, дабайыылары, доруобуйаны баҕарабыт.
Анастасия Сорокоумова, Сыаҥааннаах