Киин сиртэн ыраах сиргэ олорорбут быһыытынан, биһиэхэ суоппар идэлээх дьоммут үлэлэрэ ордук улахан суолталаах. Кинилэр үрдүк эппиэтинэстээх үлэлэриттэн, сатабыллаах сырыыларыттан олус элбэх тутулуктаах.
Суоппар — ырыа-тойук аргыстаах айан ураты тыынын сөбүлүүр, техникаҕа сыстаҕас тобуллаҕас толкуйдаах, хорсун санаалаах, эппиэтинэстээх киһи. Оннук киһинэн Киэҥ Күөл нэһилиэгин олохтооҕо, баай уопуттаах суоппар Иван Иванович Слепцов буолар. Доҕотторо кинини Уппаан диэн таптаан ааттыыллар.
Иван Иванович бу идэҕэ хайдах кэлбитин кэпсиир:
— Оскуоланы бүтэрээт, сопхуос үлэһитэ буолбутум. 1983-1985 сс. Читаҕа армияҕа сулууспалаабытым. Танкист этим, механигынан сылдьыбытым. Армия кэнниттэн дойдубар эмиэ сопхуоспар эргиллэн үлэлии сырыттахпына, үөрэххэ ыыппыттара. Сайын от кэмигэр вертолетунан ылан барбыттарын өйдүүбүн. Хаҥаласка Өктөмнөөҕү училищеҕа суоппардар куурустарыгар үөрэммитим. Тракторист-машинист идэни ылан, дойдубар ДТ тракторга үлэлээн саҕалаабытым.
Буут Күөлгэ субан сүөһүнү көрүүгэ анаммытым. Күһүн кыстык саҕана сүөһүлэрбитин үүрэн кэлбиппит. Бөһүөлэккэ аны уу массыынатыгар олорбутум. Ол массыынанан биэс фермаҕа, котельнайдарга уонна ыалларга ууну таһыы сүрдээх ыарахан үлэ этэ. Сынньалаҥ диэн суох. Биирдэ эмэ массыынам алдьаннаҕына, түүннэри оҥостон тахсыахтаахпын. Оннук үлэлии сырыттахпына, улууска агрофирмаҕа үлэҕэ ыҥырбыттара. Зил-31 массыынанан Чокурдааҕынан, Депутатскайынан, Оленегорскайынан сылдьарым. Онтон Урал массыына арааматын биэрбиттэрэ, ону сүүрэр гына оҥостон үлэлээ диэн буолбута.
Мин суоппар үлэтигэр ордук техниканы таҥарбын, оҥорорбун сөбүлүүбүн. Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпиттэн алдьаммыт тракторы оҥостон сүүрдэрбит. Аҕа саастаах суоппар убайдарбын батыһа сылдьан үөрэммитим. Аан бастаан Егор Новиковка тракторга олордубута. Кини миэхэ техниканы оҥорор интэриэһи күөдьүппүтэ, бу идэҕэ уһуйбута.
Ол курдук «Урал» массыынабын оҥостон, чох таһыытыгар сылдьыбытым. Онтон салгыы Дьокуускай куоракка сырыым саҕаламмыта. Эргэ «Урал» массыынанан үс буолан барбыппыт (Никулин Вячеслав, Сергей Слободчиков уонна мин). Баран иһэн кыратык алдьаммыппытын өйдүүбүн. Ол да буоллар, уһун айаҥҥа сылдьар баҕа санаам туолан, улаханнык долгуйбатаҕым.
Уһун айаҥҥа сылдьарбар кэргэним Настям астаабыт минньигэс аһын (миини, соркуойу, бурдук аһын) өрүү илдьэ сылдьабын. Настя бэрэскитин, туордун сиэри атын суоппардар эккирэтэр түгэннэрэ баар буолааччы (күлэр). Биһиги курдук ыраах олорор дьоҥҥо суолга тохтоон аһыыр, үссэнэр сир суоҕа биир кыһалҕа. Мин өйүүр, көмөлөһөр кэргэннээх, кыыс оҕолоох буоламмын абыранабын ити чааһыгар.
Саамай уһун айаным — Магадаҥҥа сырыы. Онно муораны көрбүт үөрүүм олохпор биир чаҕылхай түгэн диэхпин сөп. Ол диэки суол-иис үчүгэйэ киһини сөхтөрөр. Хайаҕа даҕаны тахсар суоллара асфальт эбит.
Билигин бэйэм «КАМаз» массыыналаахпын, онон айаҥҥа сылдьабын. Уолбун Женяны (республикаҕа биллэр блогер. Ааптар быһаарыыта) илдьэ сылдьабын. Уолбун кытта нефть таһыытыгар сылдьабыт, сөбүлүүр. Суоппар идэтин суруллубатах сокуоннарыгар үөрэтэбин, такайабын.
Аҕатын кытта айаҥҥа сылдьар Жека бу курдук кэпсиир:
— Аҕам миигин кыра эрдэхпиттэн бэйэтин идэтигэр сыһыарбыта. Ол курдук 4-с кылааска сырыттахпына, Белай Гораҕа айаннаабыппыт. Хараҥа этэ. «Урал» массыына фаратын уота суолбутун сырдатара, мин аҕам тобугар көтөхтөрөн олорон аан маҥнайгыбын уруулу эрийбитим, атаҕым алларааҥҥы педалларга тиийбэтэ, ону аҕам бэйэтэ үктүүрэ, мин уруулу эрийэн, массыынаны «хамсатан» наһаа үөрбүппүн, кэпсээн-ипсээн бөҕө буолбуппун өйдүүбүн. Оҕо сааһым биир чаҕылхай өйдөбүлэ буолар.
Билигин аҕабын кытта үлэлиирбиттэн наһаа астынабын. Бэйэм туспа ыал буолан куоракка олоробун, онтон, айан-сырыы саҕаланнаҕына, дойдубар кэлэн аҕабын кытта үлэлиибин. Аҕабын кытта алтыһан үлэлиир кэмим миэхэ ураты күндү. Үлэбит кэмэ, сырыыга сылдьар буоламмыт, түргэн баҕайытык ааһан хаалар. Аҕабар күүс-көмө буоларбыттан үөрэбин, аҕабын кытта биир идэҕэ үлэлиирбин дьол дии саныыбын.
Суоппар идэтэ бэйэтэ туспа тыыннаах, эйгэлээх. Дойдубут ытык-кэрэ айылҕатын көрөбүт, мээнэ киһи тиийбэт сирдэригэр тиийэбит. Биир өттүнэн ыараханнаах даҕаны. Тыйыс тымныыга улахан массыына көлөһөтүн уларытар, оҥостор чэпчэки буолбатах. Манна мин аҕабыттан саллабын даҕаны, киэн да туттабын. Кини 40-ча сыл маннык үлэлээн кэллэҕэ дии!
Дьэ, бу курдук, аҕа уонна уол биир идэҕэ, биир эйгэҕэ үөрэ-көтө, бэйэ-бэйэлэрин өйөһөн үлэлии сылдьалларыттан киһи эрэ үөрэр, астынар.
Лариса Слепцова.