Муус устар 4 күнүгэр Майыарга өр күүтүүлээх, үөрүүлээх күн буолла. Ол курдук, бөһүөлэк киинигэр «Арчы дьиэтэ» этнографическай музей арылынна. Бу балаҕанныы быһыылаах музей хостоох, ураһалыы таһаалаах Арчы дьиэтин Петр Соломов биригээдэтэ үлэҕэ киллэрдэ.
Мустубут дьону күндү сыттаах оту дыргытан, унаар буруону субутан, айыы дэйбииринэн ыраастаан-арчылаан, далбар хотуттар көрүстүлэр. Киирии лиэнтэни баһылык солбуйааччыта Алексей Аргунов, улуус баһылыга Владимир Новиков, Арчы дьиэтин бырайыактаан туппут Петр Соломов дохсун ытыс тыаһыгар доҕуһуоллатан, уруй-айхал арыалланан быстылар. Арчы дьиэтин туппут биригээдэ слайааччыта Петр Соломов символическай күлүүһү баһылык солбуйааччытыгар Алексей Аргуновка туттарда. Мустубут дьон алгыстаах салама баайан, саҥа дьиэҕэ киирдилэр.
Тэрээһин үгэс курдук алгыһынан саҕаланна. Сергей Слепцов арыылаах алаадьынан, уохтаах кымыһынан уоту аһатан, үрдүк айыылартан көрдөстө уонна норуот эмчитэ Андрей Неймохов, кэргэнэ Мария Петровна буолан алгыстаатылар. Малааһыҥҥа мустубуттары Лия Слепцова тойугунан, Ольга Дохунаева алгыс ырыатынан эҕэрдэлээтилэр, үөрүүнү үксэттилэр.
Саҥа дьиэни алҕаан элбэх эҕэрдэ тыл этилиннэ. Ытык кырдаҕас Акулина Слепцова, улуус баһылыга Владимир Новиков, култуура управлениетын салайааччыта Мария Мартынова, нэһилиэк баһылыгын солбуйааччыта Алексей Аргунов, Муҥурдаах нэһилиэгин баһылыга Александр Новиков, «Тугутчаан» уһуйаан сэбиэдиссэйэ Анна Садовникова, оскуола директора Лидия Черемкина эҕэрдэлэрин тириэртилэр, өрөгөйү үрдэттилэр.
Бу дьоро киэһэ элбэх киһи грамоталары, махтал суруктары тутан үөрдэ-көттө. Ол курдук, улуус баһылыгын Махтал суругунан Атласов И.И., Соломов П.В., Лебедев К.К., Захарова Ю.М. бэлиэтэннилэр. Нэһилиэк аҕа баһылыгын Махтал суруктарын Соломов П.В., Лебедев К.К., Слепцова Т.К., дьахтар комитетыгар (Корякина Р.Н.), бэтэрээннэр түмсүүлэригэр (бэрэссэдээтэл Никулина С.Д.), «Дьүкээбил» (нач. Попова А.Т.), «Фазенда» (нач. Захарова М.В.), «Кэбэргинкэ» (нач. Тимофеева С. С.), ДЭС, ЖКХ, уһуйаан, оскуола коллективтарыгар, дьиэ тутуутугар үлэлээбиттэргэ, уотун-ититиитин холбообуттарга туттардылар.
Арчы дьиэтин арыйыы сиэрэ-туома күн үҥкүүтүнэн – оһуохайынан, һээдьэнэн түмүктэннэ. Сардана Герасимова уонна Майыар оскуолатын 11 кылааһын үөрэнээччитэ Инесса Никулина үҥкүүлэригэр кыттыһан, олохтоохтор сүргэлэрэ көтөҕүлүннэ, санаалара чэбдигирдэ.
Нэһилиэк дьахталларын сэбиэтэ сарсыардаттан толору астаах сандалынан көрсүбүтүн ыалдьыттар махтанан бэлиэтииллэр.
Арчы дьиэтэ үлэтин тигинэччи саҕалаата
Саҥа үлэҕэ киирбит «Арчы дьиэтэ» этнографическай музей хаһаайкатынан Лия Слепцова анаммыт. Үөрүүлээх арыйыы кэнниттэн манна кыл, сиэл оҥоһуктарга СӨ норуотун маастара Татьяна Макарова, СӨ уус-уран оҥоһуктарын маастара Клара Черемкина, олохтоох уран тарбахтаах иистэнньэҥ Мария Никулина маастар-кылаастары ыыттылар. Нэһилиэк уран тарбахтаахтарын быыстапката туруорулунна.
Киэһэ «Эдек» этно-култуура киинигэр улуустааҕы «Сияние севера» ырыа уонна үҥкүү курэҕэ буолла.
Ыраах сытар Майыар сиригэр Арчы дьиэтэ үлэҕэ киирэн, үөрүү-көтүү үксээтэ, элбэх үтүө тыл этилиннэ, үлэһит дьон бэлиэтэннэ. Киэһэ хойукка диэри улахан кэнсиэри дьон-сэргэ астына-үөрэ көрдө, уруйдаата. Дьэ, кырдьык, улуус дьонугар майыардар сатабыллаахтарын, туохтан да толлон турбаттарын, улахан соруктары туруорунан кыайар кыахтаахтарын көрдөрдүлэр, үтүө холобур буоллулар.
Сахалыы, эбээннии куттаах, чөл туруктаах буоларга, түмсэ түһэн толкуйдуурга, муста түһэн санаа атастаһарга, үөрүүлээх кэмнэри бэлиэтииргэ анаан тутуллубут Арчы дьиэтэ элбэх киһи кута тохтуур, санаатын сааһылыыр, талаана уһуктар, үтүөҕэ-кэрэҕэ тардыһыыта улаатар, иэйиитэ киирэр, дууһалыын байар төлкөлөөх уйата буолуо диэн эрэнэ хаалабыт.
Никулина Светлана Дмитриевна, бэтэрээннэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ:
– Урукку кэмнэртэн ыра гыммыт баҕа санаабыт туолан, «Арчы дьиэтэ» этнографическай музей арылынна. Биһиги, аҕа саастаах көлүөнэ, үөрүүбүт муҥура суох. Нэһилиэкпит дьоно-сэргэтэ түмсэн, араас хабааннаах тэрээһиннэри, көрсүһүүлэри, билиини, дьоҕуру атастаһан, эдэрдиин- эмэнниин бииргэ алтыһан музейбытын сайыннарарбытыгар үтүө төһүү буолуоҕа. Көлүөнэ ыччаппытын патриотическай иитиигэ: сиэри-туому тутуһууну, дойдуга тапталы, бэриниилээх буолууну иитиигэ туһалаах буоларыгар саарбахтаабаппыт. Быйыл ыччаттарбыт эбиллэннэр, бөһүөлэкпитигэр спортивнай, культурнай-маассабай хамсааһын бөҕөтө буолла. Ону «Сияние севера» улуустааҕы ырыа-үҥкүү күрэҕэ, «Языковой мир Арктики» фестиваль, региональнай «Балдыча тюрэнби эн,ив,би дюлу» НПК, төрөөбүт тылга, спортка, оҕолорга аналлаах күрэхтэр үрдүк таһымҥа ааспыттара туоһулуур. «Индигирская рыбалка» күрэххэ күөн көрсөн, дуоһуйа сынньаннылар. Манна үс улуус оҕолоро кытыннылар. Нэһилиэкпит ити курдук бииртэн биир тэрээһинтэн сэргэхсийэр, үлэ күөстүү оргуйар. Аҕыйах хонугунан Никулин Алексей кэриэһигэр оҕолорго, ыччаттарга региональнай тустуу күрэҕэ буолуо.
Нэһилиэк олохтоохторо Арчы дьиэлэммиттэринэн баһылыктарыгар Иван Атласовка махталларын этэллэр.
Сусанна НИКИТИНА.