Дууһаларынан, сүрэхтэринэн тугу эрэ сэҥээрэн, хомуйан, харыстаан илдьэ сылдьар коллекционердар сир аайы бааллар. Коллекциялааһын эйгэтэ олус киэҥ. Сорохтор былыргы харчылары, почта маркаларын хомуйаллар. Атыттар айылҕа кэрэтин – таастары, үүнээйилэри мунньаллар.
Мин араас араҥа үлэһиттэртэн ким тугу мунньарын, коллекциялыырын туоһуластым. Соһуйуох иһин, тугу эмэ мунньуу, хомуйуу үксүн учууталларга баар эбит. Тоҕо учууталлар коллекционер буолалларый? Коллекция үөрэх процеһыгар улахан суолталаах буолуон сөп. Холобур, литература учуутала суруйааччылар сэдэх таһаарыыларын, кинигэлэрин хомуйуон сөп, оттон устуоруйа учуутала – араас кэмнэр манньыаттарын. Бу мунньар маллара уруок матырыйаалыгар олус туһалаах буолуохтарын сөп.
Стручкова Светлана Дмитриевна – ветеран-педагог. Светлана коллекцията киэҥ уонна араас. Почта мааркатын 80-с сыллартан мунньар. Барыта Сэбиэскэй Сойуус саҕан ааҕы мааркалар. Аан бастакы маркаларын устудьуоннуу сылдьан Бүлүүттэн түөрт устууканы аҕалбыт. Онтон саҕаламмыт маарка мунньара. Билигин 1136 араас маркалаах. Маны таһынан Светлана значоктары муһар. Бу коллекция бииргэ төрөөбүт быраатыттан Ивантан саҕаламмыт. Саамай сыаналыыр, астынар значоктара – остуоруйа геройдара Кыһыл бэргэһэчээн, Хаарчаана, Чипполино, попугай уо.д.а. Элбэх значок сүппүт, умайбыт. Билигин 600-чэ значок баар. 2000 сыллартан чуораанчыктары мунньан саҕалаабыт. Светлана Дмитриевна 40-ча сыл оскуолаҕа учууталлаабыт буолан, чуораанчык киниэхэ олус күндү. Чуораан – оскуола символа. Чуораанчыктары мунньарын билэн оҕолоро, аймахтара, доҕотторо араас куораттартан кэһии гынан аҕалаллар. Араас быһыылаах таас, тимир, хурустаал чуораанчыктар ыскаап киэргэлэ буолан тураллар.
Слепцова Галина Константиновна – алын кылааска нуучча тылын учуутала. Галина Константиновна букубаардары мунньар. Бэйэтэ үөрэммит букубаарыттан саҕалаан, араас кэмҥэ тахса сылдьыбыт сэдэх сахалыы букубаардар бааллар. Учууталбыт коллекциятын оскуолаҕа быыстапкаҕа, аһаҕас уруоктарга, дьарыктарга туһанабыт. Маны таһынан кини мыыла арааһын мунньар. Коллекциятын 90-с сыллартан саҕалаабыт. Саамай былыргы мыыла «Кармен» диэн 1978 сыллааҕы. Билигин мыылатын ахсаана180-чаны ааспыт. Биир да хатыламмат араас дойдуттан, омук сириттэн Японияттан, Таиландтан, Турцияттан, Швецияттан кэлбит мыылалар. Коллекция саамай күндүтэ – ийэтэ бэлэхтээбит мыылалара. Анаан анал суруктаах мыылалар араас кэмҥэ үөрэппит оҕолоро, бииргэ төрөөбүттэрэ, аймахтара кэһии гынан аҕалаллар, ыыталлар.
Аан дойду историятыгар киһи олоҕун уларыппыт элбэх айыы баар. Олортон биирдэстэрэ – сурук. Оттон сурук сүрүн тэрилэ-ручка. Ручка бу көннөрү предмет буолбатах, бу — киһи толкуйун, санаатын, билиитин суруйан хаалларар, кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдэр дьоһун тэрил. Ручканы мунньар дьону стилофил (стилос греч. палочка для письма) диэн ааттыыллар.
Алын кылааска математика учуутала Акулина Спиридоновна Слепцова ручкалары мунньар. Кини коллекциятыгар көтөр түүтүттэн оҥоһуллубут ручкаттан саҕалаан билиҥҥи аныгы араас быһыылаах ручкалар бааллар.
«Ручканы 1993 сылтан мунньабын. Билигин быһа барыллаан 70-ча ручкалаахпын. Үгүс ручка дьон бэлэҕэ. Питер, Москва, Сочи, Геленджик, Суздаль, Екатеринбург, Владивосток, Турция, Словения уо.д.а. куораттартан коллегаларым, үөрэппит оҕолорум, учууталларым кэһиилэрин аҕалаллар. Оскуолаҕа үөрэнэр кэммэр суруйбут саамай боростуой ручкам – миэхэ саамай күндү буолар. Указка-ручканы 1993 с. Хростовская Антонина Ивановна бэлэхтээбитэ. Бу ручкаттан коллекциям саҕаламмыта. Бу указка-ручкабын үлэлиирим устатын тухары наар илдьэ сырыттым, үлэм талисманын курдук буолла. Учууталларым Анна Егоровна, Мария Алексеевна бэлэхтээбит ручкаларын наһаа истиҥник саныыбын. Коллегам Парасковья Григорьевна ханна эмэ ыраах бардаҕына хайаан да ручка кэһиилээх кэлэр. Коллекциябар киниттэн хас да ручка баар. Коллегам Галина Константиновна сиэннэрэ телефон-ручка, мини-ручка бэлэхтэрэ саамай оригинальнайдар».
Биһиги учууталларбыт билиини-көрүүнү ыччакка иҥэрэллэрин таһынан, ураты дьарыктаахтар.Үйэлэрин тухары үлэлээбит учуутал идэлэрин символа буолбут малларын мунньаллара туспа история, кыра түмэл да диэххэ сөп. Букубаар — бастакы билии үктэлэ, уруучука — ол билиилэри сурукка түһэрэр, чуораанчык — үөрэх кэмин салайар,биллэрэр оскуола куолаһа. Бу малы хомуйар дьон билиини, үөрэҕи кэрэхсиир, дьоллоох оҕо саас сырдык өйдөбүллэрин илдьэ сылдьар.
Анна ЧИРКОВА, Абый.